Gəldi yaz ayları, həsrət çəkər xak,

Dеyər: – Nеysan gələ a yağa-yağa.

“Lənət şеytana!” – dе, şər işdən əl çək,

Şеytan səni salar ayaq-ayağa.

   Təcnis ustadnamə, dərin iç-içə mənalı sufi bir təcnisdir, mənası belədir,  Yaz ayları gəldi, gün vurdu, torpaq qurudu, torpaq istərki bir leysan yağa, susuzluğu yata, buradan başqa məna doğulur, insan böyüyəndə ailə qurmağa can atar,, cəmiyyətin axarına qoşular, fəqət gərəkdir ki, insan kimi yaşayasan, pis işlər görüb nəfsə allanmayasan, el gözündə hörmətdən tez düşərsən, nəfs insanı ayağa salar - alçaldar.

Daha dərin mənası Adəm peyqəmbərin başına gələnlərdir, 

Gəldi yaz ayları, həsrət çəkər xak,

Dеyər: – Nеysan gələ a yağa-yağa. 

       Yəni, yer  üzündə insan yarandı və insan yaşamaq qaydalarını bilməyə ehtiyac duydu, Allahdan elm istədi.

Qabil Habili öldürmüşdü, Adəm çıxalmaz vəziyyət qaldı, Allahdan səda gəldi ki, şeytan onların arasına qan saldı, 

“Lənət şеytana!” – dе, şər işdən əl çək,

Şеytan səni salar ayaq-ayağa.

     Ey Adəm, sən səbirli ol ki, şeytan səni də yoldan çıxarmasın, çünki Adəm qisas hissi ilə Qabili öldürsə idi, yer üzündə insan nəsli  kəsilərdi…

Səyyad dəryalarda alar cəng ələ,

Həsrət çəkər, çiskin gələ, çən gələ!

Əzrayıl sinəni çəkər çəngələ,

Qəssal qəss еyləyər ay ağa, ağa.

    Bu hadisə Nuh peyqəmbərin əhvalatıdır, Nuh 6600 heyvanat, insan  tufandan sonra 40 il dərya üzündə üzdülər, nəhayət, çox intizar və həsrətdən sonra göyərçin dimdiyində dən gətirdi, torpaq tapıldı.

Həyat bir dəryadır, hər insanın ömrü bir gəmiyə bənzər ki, onun sukangahı hər kəs özüdür, gəmini hərəkətə gətirmək üçün külək, çən çiskin lazımdır, bu dünya varına işarədir, yəni səyyad-insan istərki, külək əsə gəmisi hərəkətə gələ, yəni varı dövləti ola yaşaya, dünyanın varı isə insanın başını qatıb yaşatmaq, həyatı davam etdirmək üçündür,  gərəkdir hər kəs öz yükünü çəkə, fəqət dünya varına bel bağlamaq olmaz, nəfsə allanma, insan kimi yaşa, onsuz da axırın ölümdür, qismətin isə beş arşın ağdır… 

Kеçən qəncər gər еrkəkdi, gər dişi,

Dəllək çağır, çəkdirəcən gər dişi.

Qəzanın qədəri, çarxın gərdişi

Sərsəri tеz salar aya, ayağa.

Keçən qəncər gər erkəkdir, gər dişi,

 Burada qənçər sözü qənşərdən keçən şəxs deməkdir,

yəni mələklərin erkək, dişisi olmaz, 

Burada söhbət Lut peyqəmbərin dövründəki məişət pozğunluğundan gedir. O zamanlar da kişilər bir biri ilı cinsi əlaqədə olurdu, bu isə Allahın hökmlərinə zidd idi. 

Dəllək çağır, çəkdirəcən gər dişi. –yəni xarab dişi çıxarıb atdırdığın kimi.

 Lut peyqəmbər gördü ki, onun qövmü yolunun azdı, hər nə dedi onlar düz yola gəlmədi, odur ki, Allahdan kömək istədi, Allah da iki gözəl oğlan surətində yer üzünə iki mələk göndərdi ki, Luta yardımçı olsunlar, odur ki Allahın əmri ilə mələklər şüuru xəstə qövmü yer üzündən sildi. Həmin xarabalıqlar Məkkə şəhərindən bir qədər məsafədə hələ də durmaqdadır, özüm görmüşəm…

Ələsgərdən çəkilərsən a yana,

Sirr işini nahaq saldın əyana.

Çırağın ki, ilahidən a yana,

Еhtiyacın nədi a yağa, yağa?!

Yəni insan nə etsə də Allahdan gizlədə bilməz, onsuz da üstü açılar.

Çırağın ki, ilahidən a yana,

Еhtiyacın nədi a yağa, yağa?! 

     Ələsgər burada ilahidən dərs aldığını, qeybdən oxuduğuna işarə edir, belə ki, mənim elmim Allahdandır, insan elminə ehtiyacım yoxdur, yetər ki, sən düzgün yaşa, Allahı unutma…

(Aşıq Ələsgər monoqrafiyasından -2013, 620 səhifə)

 

Hacı loğman Qorqud