.   Çağdaş Türkiyə ədəbiyyatında özünəməxsus yazı tərzi ilə böyük rəğbət və məhəbbətlə oxunan istedadlı yazar Nazmi Bayrı hocamızın “Azərbaycandan Anadoluya axan türkcə” kitabının düşüncələrimdə açdığı işıqlı üfüqlə yola çıxıb  Nazmi Bəyin sənət dünyasını -  imzasını kəşf etmiş oldum. Hər yönüylə başarılı usta yazarımızın uşaqlıq dünyasından bu günə qədər keçdiyi keşməkeşli ömür yolunu kitab-kitab vərəqlədim:

2010-cu ildə işıq üzü görən “Otel Atlantik”,

2012-ci ildə yayımlanan “Uçurtmalar”,

2014-cü ildə çıxan “Güz buluşmaları”,

2015-ci ildə nəşr olunan “Kırgın öyküler”, elə həmin ilin oktyabrında oxucuya təqdim edilən “Kırık öyküler”,

2018-ci ildə çap edilən “Kırılğan öyküler” və “Ürəyimdəki Adana kəsitləri”…

Bu kitabların hər birində həyatın içindən yoğrulmuş səmimi hekayələrlə tanış oldum. Hekayələr ruhumda o qədər dərin iz buraxdı ki, oxuduqca bəzən özümü kitabla gerçək həyatın arasında ilişib qalmış kimi hiss edirdim. Və bu hekayələri Azərbaycan oxusuna təqdim etmək üçün böyük sevgiylə əsərləri tərcümə etməyə başladım...

Əziz oxucu dostum! Sənə hər gün Nazmi Bayrı yaradıcılığından yeni hekayələr təqdim edəcəyəm. Xoş mütaliyələr!

NEYZEN

Sahil yoluna yönəlmişdim ki, bələdiyyə binasının yanındakı kiçik parkda onu gördüm. Bir skamyada oturmuş ney çalırdı. Yanından keçib getdim. Bələdiyyənin hər il keçirdiyi beynəlxalq heykəltəraşlıq simpoziumunda iştirak edən heykəltəraşlar onlara ayrılmış sahədə elektrikli alətlərlə mərməri yonurdular. Toz-duman içindəydilər. Gəzintiyə çıxanlar isə bir qədər aralıdan onları izləyirdilər. O anda Neyzeni gördüm; heykəltəraşlara baxırmış kimi edib adamlardan birindən pul istədi. Qəpikləri alınca oradan uzaqlaşdı, səkidə hündür beton kənarına oturub yenidən çalmağa başladı. Bir qədər kənarda, bir skamyada iki gənc qız oturmuşdu. Elə bil onlar üçün çalırdı. Yaxınlaşsaydım məndən də pul istəyəcəyinə əmin idim.

Balıqçılar qəhvəxanasına getməzdən əvvəl bir az dolaşıb açılmaq istədim. Qızılqüllə tərəfə doğru gedərkən qəfil geri döndüm. Hava tutqun və soyuq idi. Elə buna görə də sahil çox da adamlı deyildi.

Balıqçılar qəhvəxanasında yerimi alıb çantamdan kitabımı, jurnalımı çıxardım. Mobil telefonumu da stolun üstünə qoydum. Qələmim, çayım — hər şey hazır idi. Oxumaq üçün şərait tam idi. Əvvəlcə jurnalı oxumağa başladım. Cümlələrin altını-üstünü cızaraq oxuyurdum. Aradan çox keçmədi, bir-iki ildırım gurultusunun ardınca yağış başladı. Çöldə oturanlar içəri qaçdılar. Mənim yerim yaxşı idi. Dəniz coşduqca coşurdu. Dərələrdən axıb gələn sel suları mavini bir yerə qədər palçıqlı rəngə boyayırdı. Arabir yanımdan ötənləri göz ucu ilə süzüb qarşımdakı jurnalı oxumağa davam edirdim. Ofisiantlar sürətlə gəzişirdilər. Hər çay gətirdiklərində masaya qoyduqları kağıza bir işarə atırdılar. Bəzən də unudurdular. Ən azından hesabı verəndə mən unutmazdım neçə çay içdiyimi.

Çay ocağının yanındakı kiçik masada hesab alan, qırx yaşlarında, yaşılımtıl gözlü, seyrək saçlı, beli bükük adam çaşqın-çaşqın ətrafa baxırdı. Tanıdığı müştərilər gələndə yanlarına gedib bir-iki kəlmə kəsirdi. Bu gün də dörd yaşlı kişinin oturduğu masaya yaxınlaşdı. Salam-kalamdan sonra dedi:

“Bura xoşbəxt insanların məkanıdır. Xoşbəxt olmayanın burada işi yoxdur. Bura sosyete yeri deyil. Onsuz da sosyete buraya gəlməz. Sizə bir hadisə danışım. Bir gün orta yaşlı bir qadınla kişi gəldi. Sizin oturduğunuz bu masaya oturdular. Türk qəhvəsi sifariş etmişdilər. Çocuq (ofisiant) aparmışdı. Servisi bəyənməmişdilər. Qadın uşağa demişdi ki, ‘İnsan qəhvənin yanında bir şokolad ikram edər.’ Uşaq da demişdi: ‘Burada xidmət belədir.’ Qəhvəni biz karton stəkanlarda veririk, içən də atır zibil qabına. Buraya gələn müştəri bundan xoşlanır. Onlar bəyənməyib şüşə stəkan söhbətinə girdilər. Sonra qalxıb hesab ödəməyə gəldilər. Mənə də eyni sözləri dedilər. Mən də: ‘Bura belədir, xanım,’ dedim. Qadın dönüb mənə deməsinmi ki, ‘Biz tam prosta yerə gəlmişik, bura bizim yerimiz deyilmiş.’ Yan masadakı müştəri dayana bilməyib dedi: ‘Hakaret edə bilməzsiniz, xanım. Bura gələn bizlər prostayıq yəni? Asıl prostayı sizsiniz. Cibiniz bir az pul gördü deyə insanları kiçik sanırsınız. Düz danışın.’ Yanındakı kişinin isə səsi çıxmadı. Hesabı verdim. İki qəhvəyə iyirmi lira aldığımı görəndə təəccübləndi kişi. Əgər bahalı versəm, dediyi kimi edərəm qəhvəni. İyirmidən alsam qırx liradır. Amma mənim müştərim bunu istəmir.”

Yağış güclənəndə özü də çölə çıxıb masaların və stulların toplanmasına kömək etdi.

Mən Orxan Kamalın “Avare Yıllar” romanının təsirli sətirləri arasında itib-batmışdım. Elə bir yoxsulluq həyatından danışırdı ki, bir gəncin daşıya biləcəyi yük deyildi.

Hava qaralırdı. Bir-iki masa qalmışdıq. Mən də qalxıb toplandım, hesabı verib çıxdım. Kaldırımda Neyzen mənə tərəf gəlirdi.

— “Ağabəy, bir şey deyə bilərəmmi? Məni pis başa düşməyin.”

Durdum.

— “Buyur,” dedim.

— “Ağabəy, mən küçədə yatır-qalxıram. On lira verə bilərsiz? Çox ehtiyacım var.”

— “Çoxmu ehtiyacın var?”

— “Bəli, ağabəy, çox.”

— “Üstümdə xırda yoxdur, indi necə olacaq?”

— “Mən gözləyərəm, ağabəy. Hardansa xırdalayın.”

— “Gəl,” dedim.

Qarşıdakı büfəyə tərəf getdik. Mənim də çox pulum yox idi. Qazancımla çətin dolanırdım. İyirmi lirəni ona verməkdənsə, onu ikiyə bölmək — on lirası ona, on lirası mənə — keçdi könlümdən. Ney əlində idi. Sadəcə söhbət etmək üçün soruşdum:

— “Səni ney çalarkən gördüm.”

— “Bəli, ağabəy, mən neyzenəm.”

— “Ney çalanda pul vermirlər?”

— “Vermirlər, ağabəy.”

— “Buralısanmı?”

— “Yox, Bursa’dan gəlmişəm. Miras davasına əsəbiləşib ailəni tərk etdim. Haqsızlıq etdilər. Dedim ki, mənə düşən payla oğlumu oxudun, yetər. Oğlumu oxutdular. Amma yenə də çox haqsızlıq etdilər. Bu üzdən onları tərk etdim, ölənə qədər görmək istəmirəm.”

— “Həyat yoldaşından ayrıldın?”

— “Çoxdan. Bu necə bir şeydir, bilirsənmi ağabəy? Günəşi sevərsən, amma çıxanda kölgəyə qaçarsan. Yağmuru sevərsən, amma yağanda çətir açarsan, islanmaq istəməzsən. Məni anlayırsan, deyilmi? Mən bu yolu seçdim.”

— “Ney çalanda pul versələr, keçinib gedərsən.”

— “Sanatı kim anlayır ki? Mən çalmaqdan zövq alıram. İyirmi ildir çalıram.”

— “Anan-baban sağdırmı?”

— “Sağ olsalar mənə nə? Qardaşlarım, anam yoxdur artıq. Atam çoxdan ölüb. Ana imiş. Ata toxum verməsə, ana doğura bilərmi? Analar tapılmazmış, tək imiş. Tək olan yalnız Tanrıdır. Məni pis başa düşmə, ağabəy…”

Ona on lirə uzadıram, digər onluğu cibimə qoyub evə tərəf yönəlirəm. Yolda düşünürəm: Usta yazar Orxan Kamal “Avare Yıllar”da dizə qədər yoxsulluğu yazır; Neyzen küçələrdə yatır-qalxır. Heç olmasa mənim başımı soxacaq bir evim, içəcək bir kasam var — deyə düşünüb, qəribədir ki, bir anlığına özümü xoşbəxt hiss edirəm.

 İLKBAHARDAN PAYIZA

Günəşli bir gün idi. Badam ağacını çırpırdım. Göy üzünün aydınlığı süd kimi idi. Bir ara qarşı tərəfə baxdım. Cığır yolda iki qadın gəlirdi. Birinin beli tam bükülmüşdü; o biri bir az dik dururdu. Beli bükük olanın sağ əlində ağac əsa vardı, sol olunan belində. Daha dik duran isə iki əsaya söykənərək ağır addımlarla yeriyirdi. Hər ikisi uşaq addımları ilə irəliləməyə çalışırdı… Badamlar qabıqlarından sıyrılıb payız rənglərini ortaya çoxdan qoymuşdu. Hər çırpışımda sağa-sola, ağac dibinə tökülürdülər…

“Badam ağacları yazın əvvəlində tumurcuqladı, çiçəklədi, sonra çağla oldu; payıza çatanda çoxu qabığından sıyrılıb öz-özünə yerə düşməyə başladı. Cığırda addımlayan iki qadın da badamlar kimidir,” — deyə düşündüyüm anda, ağappaq göy üzündə süzülən quşlara ilişdi baxışım. “Onlar da,” dedim, “onlar da bir gün torpağa düşəcəklər…”

 HÜZÜN MƏHƏLLƏSİNİN UŞAQLARI

Biz simitçiyik, ayaqqabı boyacısıyıq, çırnaq, bazarçı, səbətçiyik… Əlini işdən kəsməyən uşaqlarıq. Küfr bizim dilimizdə mahnıya çevrilər. Bir tikə çörəyimizə dad versin deyə üstünə salça sürərik. Şalvarlarımız, köynəklərimiz köhnə… Alınlarımız küləklərin içində…

Analar, atalar, qardaşlar, bacılar — hamı yorğun, fikri qarışıq. Baxışları dərindən, əlləri qabar-qabar. Biz qışı yaxşı tanıyırıq. Evdə belə nəfəsimiz buxarlanır. İlk baharda açan qan-qırmızı, zərif gelinciklərik hüzün məhəlləsinin. Anaların ürəyi, ataların susqun baxışıyıq…

Və küçələr bizə qorxunu yenməyi öyrətsə də, yenə də pişik-köpək həyəcanı ilə dolaşırıq… İçimiz hüzün doludur. Ürək sıxıntımızı bizdən başqa heç kim anlamaz.

 İŞĞAL EDİLMİŞ ÖLKƏ

İtlər ac.. Pişiklər yarı tox…

İşsizlik pik həddə. Universitet bitirənlər belə işsiz və yoxsulluq həddində işlədilir. Dogmatik düşüncə sahibləri ölkənin hər yanında göbələk kimi artır. Bacarıqsız, işdən xəbəri olmayan adamlar qurumlara doldurulub. İnanc istismarı bir nömrə… Varlıların çoxu durmadan oğurlayır, Taleyi, dini alətə çevirərək. Tanrı qorxusunu yalnız kasıblar daşıyır…

Sərhədlər yadellilərə açıq. Vətən üçün canını, qanını vermiş şəhidlərin övladları, nəvələri öz yurdlarında aclığa məhkum edilib. Vətəni parça-parça satanlar kef içindədir; onlara qarşı çıxanları isə “xain” adlandırırlar…

Çaylar, dərələr, dənizlər çirklənir; dağlar siyanidlə, dinamitlə, texnika ilə deşik-deşik edilir — bir neçə varlının və qənimətçilərin daha da varlanması üçün.

Quşların yuvaları dağıdılır, meşələr yandırılır… Kəndlilər, fəhlələr, işsizlər, esnaf — hamı yuxudadır.

Limanlar satılıb, fabrikaların bacaları tüstüləmir; məhsullar tarlalarda qalır; heyvandarlıq çöküb…

Universitetlər elm yuvası olmaqdan çıxarılıb; mahnılar, filmlər, kitablar qadağan olunub; sənətçilər, ziyalılar həbs edilib…

İnsanların bir hissəsi zibil qutularından qidalanır. Təqaüdçülər unudulub, uşaqlar doya bilmir. İnsanlar bir-birinə düşmən ediləcək həddə gətirilib. Kiçik bir qığılcım böyük atəşi alovlandıracaq kimi görünür. Hakimiyyətdə olanlar isə bunu daha da körükləyirlər.

Hər kəs özünü “öteki” kimi görür. Daha dəhşətlisi isə xalqın bir qisminin “ne olacaqsa olsun, axacaq qan damarda durmaz” deməsidir…